Φαινυλκετονουρία

Η Κλασική Φαινυλκετονουρία (PKU; ΟMIM 261600) είναι ένα μονογονιδιακό νόσημα του διάμεσου μεταβολισμού, το οποίο κληρονομείται με τον αυτοσωματικό υπολειπόμενο χαρακτήρα.

Η συχνότητά της στους Καυκάσιους πληθυσμούς κυμαίνεται στις 1:15000 γεννήσεις, παρουσιάζοντας την υψηλότερη συχνότητα στην ομάδα των ενδογενών μεταβολικών νοσημάτων (ΕΜΝ) και κατέχει μοναδική θέση στην ιστορία της μελέτης των ΕΜΝ: αποτελεί το πρώτο νόσημα που ανακαλύφθηκε ως αιτία νοητικής υστέρησης, καθώς και την πρώτη σοβαρή γενετική διαταραχή που αντιμετωπίζεται επιτυχώς, μέσω της έγκαιρης διάγνωσης που προσφέρουν τα μαζικά ανιχνευτικά προγράμματα νεογνών και της αποτελεσματικής διαιτητικής θεραπείας.

Οι μεταλλαγές στο γονίδιο (GenBankaccessionno. AF404777) που κωδικοποιεί το ηπατικό ένζυμο υδροξυλάση της φαινυλαλανίνης (PAH) (PAH, EC 1.14.16.1),αποτελούν την κύρια αιτία εμφάνισης της νόσου. Η προκύπτουσα διαταραχή της λειτουργικότητας του ενζύμου ΡΑΗ οδηγεί σε αύξηση των επιπέδων phe στο αίμα και τους ιστούς σε νευροτοξικά επίπεδα.

 Η υπερφαινυλαλανιναιμία (HPA) είναι το πρώτο σύμπτωμα που εμφανίζει ο ασθενής κι έχει παθογνωμονικό χαρακτήρα. Με την ίδια ονομασία επίσης καλείται η πλέον ήπια μορφή της νόσου.

Η υψηλή συγκέντρωση φαινυλαλανίνης, εφόσον η νόσος παραμείνει αθεράπευτη, προκαλεί μη αναστρέψιμη νοητική υστέρηση ποικίλης βαρύτητας, επιληπτικές κρίσεις, σπαστικότητα, δερματικό έκζεμα, χαρακτηριστική οσμή, αποχρωματισμό δέρματος, μαλλιών και ματιών, ψυχιατρικές διαταραχές και διαταραχές συμπεριφοράς με στοιχεία αυτισμού.

Οι περισσότερες μελέτες που αφορούν στη διάγνωση και στην ταξινόμηση της PKU, βασίζονται κυρίως στην εμπειρία παρά σε αποδείξεις.

Η ανεπάρκεια της ΡΑΗ συνήθως κατηγοριοποιείται σε ΜΗΡ (ήπια υπερφαινυλαλανιναιμία), mild PKU, moderate PKU και severe PKU (αναφέρεται και σαν classic).

Η ταξινόμηση συνήθως βασίζεται στην υψηλότερη συγκέντρωση phe αίματος σε συνθήκες ελεύθερης δίαιτας, η οποία ακολουθείται από την κλινική και γενετική επιβεβαίωση της διάγνωσης.

Σήμερα, η πιο ευρέως χρησιμοποιούμενη διεθνώς ταξινόμηση, κατηγοριοποιεί την PKU με γνώμονα τις τιμές phe αίματος εκτός δίαιτας και την ανοχή της διαιτητικής φαινυλαλανίνης σύμφωνα με τον Πίνακα 1.

Πίνακας 1. Κατηγορίες Υπερφαινυλαλανιναιμιών λόγω ανεπάρκειας της υδροξυλάσης της φαινυλαλανίνης

Κατηγορία Επίπεδα Pheαίματος σε ελεύθερη δίαιτα Ανοχή διαιτητικής φαινυλαλανίνης
Απλή (mild ή non-PKU υπερφαινυλαλανιναιμία –MHP) <600μmol/L >1000mg/ημέρα
Ήπια (mild ή atypical) φαινυλκετονουρία (mPKU) 600-1200μmol/L 450-1000mg/ημέρα
Κλασική ή severeφαινυλκετονουρία (sPKU) >1200μmol/L 250-450mg/ημέρα

Ένας επιπλέον νέος τρόπος κατηγοριοποίησης έχει προταθεί προκειμένου οι ασθενείς με ανεπάρκεια ΡΑΗ να διατηρήσουν τα επίπεδα phe αίματος <360 μmol/L,με γνώμονα την αναγκαιότητα και το είδος της θεραπείας:

  • Διαιτητική αγωγή
  • Αγωγή με χορήγηση BH4
  • Συνδυασμός δίαιτας και ΒΗ4
  • Χωρίς ανάγκη θεραπευτικής παρέμβασης

Η θεραπεία με ΒΗ4, τον φυσικό συμπαράγοντα της ΡΑΗ, προσφέρει μία νέα θεραπευτική επιλογή σε έναν αξιοσημείωτο αριθμό ασθενών σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία.

 Η δράση του φαρμακευτικού εκδόχου (διυδροχλωρική σαπροπτερίνη– KUVAN®), σαν φαρμακευτική σαπερόνη που σταθεροποιεί την ΡΑΗ στους ανταποκρινόμενους ασθενείς, μειώνει τα επίπεδα phe αίματος και/ή αυξάνει την ημερήσια ανοχή τους στη διαιτητική φαινυλαλανίνη.

Πρόκειται για μία ιδιαίτερα σημαντική νέα επιλογή στη θεραπευτική προσέγγιση της PKU, καθώς η παλαιότερη και πλέον δοκιμασμένη με επιτυχία δίαιτα, παραμένει να είναι μία εξαιρετικά στερητική και πολύ απαιτητική στην καθημερινότητά της θεραπευτική αγωγή.

Leave a reply